شاید شما یادتان بیاید. سال‌ها پیش بود که در تلویزیون تصاویری از صف‌های طولانی در مقابل فروشگاه‌ها نمایش داده می‌شد. برخی حتی شب قبل را در چادر و جلوی فروشگاه‌های بزرگ می‌خوابیدند و برخی دیگر، جای خود در صف را به قیمت گزاف می‌فروختند. صبح وقتی درب فروشگاه باز می‌شد، مردم دیوانه‌وار به داخل حمله کرده و هرچه به دستشان می‌رسید را بر می‌داشتند. بعدها فهمیدیم که این صف و حمله، کمپینی است به نام «بلک فرایدی». یک کمپین فروش بزرگ که از قرن بیستم آغاز شد و تا امروز هم ادامه دارد. اما بلک فرایدی از کجا آمد و به کجا رسید؟
بلک فرایدی یک کمپین فروش بزرگ است که از قرن بیستم شروع شد و امروز در بیشتر کشورها، از جمله ایران، با تخفیف فروشگاه‌های آنلاین و مارکت‌پلیس‌ها دنبال می‌شود. «بلک فرایدی یعنی چی؟» ساده‌ترین جواب این است: جمعه‌ای که خرید و تخفیف سال به اوج می‌رسد. اما این اسم از کجا آمد؟
|
رویداد |
تاریخ شمسی |
تاریخ میلادی |
|
عید شکرگزاری (پنجشنبه) |
پنجشنبه ۵ آذر ۱۴۰۵ |
۲۶ نوامبر ۲۰۲۶ |
|
بلک فرایدی |
جمعه ۶ آذر ۱۴۰۵ |
۲۷ نوامبر ۲۰۲۶ |
|
دوشنبهٔ سایبری |
دوشنبه ۹ آذر ۱۴۰۵ |
۳۰ نوامبر ۲۰۲۶ |
|
روز مجردها |
چهارشنبه ۲۰ آبان ۱۴۰۵ |
۱۱ نوامبر ۲۰۲۶ |
بلک فرایدی همیشه جمعهٔ بعد از چهارمین پنجشنبهٔ نوامبر است. کمپین‌های ایرانی بلک فرایدی ممکن است چند روز زودتر شروع شوند؛ تاریخ دقیق را با برنامهٔ مارکت‌پلیس خود (مثلاً دیجی‌کالا) هماهنگ کنید.
اصطلاح بلک فرایدی در ابتدا هیچ ارتباطی به خرید نداشت. بلکه به یک رسوایی مالی بر می‌گردد که در سپتامبر ۱۸۶۹ در وال استریت رخ داد. دو سرمایه‌گذار به نام‌های «جی گولد» و «جیمز فیسک» که انحصار بازار طلا را در اختیار داشتند، قیمت طلا را به شدت بالا بردند. در ادامه، دولت با وارد کردن طلا به بازار، نه تنها جلوی افزایش قیمت را گرفت، بلکه حباب بازار هم ترکید و بسیاری با ضررهای بسیار سنگین مواجه شدند (داستان آشنایی نیست؟). اینطور بود که اصطلاح جمعه سیاه خلق شد.
نزدیک به یک قرن بعد، این اصطلاح در منطقه فیلدلفیا دوباره بر سر زبان‌ها افتاد. در دهه‌های ۱۹۵۰ و ۶۰، شهر فیلادلفیا میزبان یک مسابقه سنتی فوتبال میان تیم‌های ارتش و نیروی دریایی بود. یک بازی شدیدا مهیج که روز بعد از عید شکرگزاری برگزار می‌شد و هزاران هزار نفر را به این شهر روانه می‌کرد. سیلی که ترافیک، دعواهای خیابانی و دستبرد به فروشگاه‌ها را هم برای شهر «فیلی» به ارمغان می‌آورد و همه این دردسرها، بر سر پلیس این شهر خراب می‌شد. همین شد که پلیس فیلادلفیا، این روز را جمعه سیاه نامگذاری کرد.
این شلوغی و هرج و مرج باعث می‌شد مردم محلی در این روز به مرکز شهر تردد نکنند و فروشگاه‌ها در کنار خطر دستبردها و حمله آدم‌های مست، با عدم فروش هم مواجه می‌شدند. برای همین هم فروشگاه‌ها تلاش کردند تا نام این روز را به جمعه بزرگ (Big Friday) تغییر بدهند، اما اصطلاح بلک فرایدی آنقدر جا افتاده بود که کاری از دستشان بر نمی‌آمد. پس تصمیم دیگری گرفتند.
تاجران به این نتیجه رسیدند که اگر می‌خواهیم مردم را مجبور کنیم تا از وسط این همهمه و ترافیک به فروشگاه‌ها بیایند، پس باید جایزه خوبی برایشان در نظر بگیریم و چه چیزی جذاب تر از تخفیف‌های آنچنانی؟ اما همزمان فروشگاه‌ها می‌خواستند در ساعت‌های اول روز مشتریان را داشته باشند، پیش از آنکه اراذل بیدار شوند! پس «تخفیف‌های سحرگاهی» در نظر گرفته شد و حتی بعضی از فروشگاه‌ها، تخفیف‌های عجیبی برای چند مشتری اول در نظر گرفتند تا میان خریداران رقابت ایجاد کنند. اینگونه بود که هسته اولیه بلک فرایدی شکل گرفت.
تا دهه ۱۹۸۰، همچنان این کمپین یک رویداد محلی و در سطح فیلادلفیا بود و زمانی بازی تغییر کرد که پای رسانه ملی به آن باز شد. به لطف گزارش‌های تلویزیونی، تمام آمریکا دیدند که اهالی فیلی، یک روز در سال مانند زامبی‌ها به بازارها حمله کرده و با تخفیف‌های عجیب و غریب، بهترین خریدها را می‌کنند. همین شد که مردم ایالت‌های دیگر گفتند «چرا ما خرید نکنیم؟» و فروشگاه‌ها و برندهای همان ایالت‌ها هم گفتند «چرا ما چنین سودی نبریم؟» و این آغاز یک رویداد ملی بود؛ آن هم در زمانی که آمریکا در اوج مصرف‌گرایی قرار داشت. این جمعه، به روزی پر از آندرنالین و رقابت تبدیل شده بود و برندها حتی اگر می‌خواستند هم نمی‌توانستند میدان این رقابت نباشند.
با توسعه اینترنت و ظهور فروشگاه‌های آنلاین مانند ای‌بی و آمازون، خرید آنلاین داشت جای خود را در فرهنگ خرید مردم باز می‌کرد و چه رویدادی بهتر بلک فرایدی برای نشان دادن مزیت‌های خرید آنلاین؟ دیگر نه لازم است شبانه‌روز در صف بمانید و نه خطر ماندن زیر دست و پا و کتک خوردن برای تصاحب آخرین کالای موجود را به جان بخرید. بلکه مثل آمریکایی واقعی، در حالیکه روی کاناپه لم داده‌اید و چیپس می‌خورید و کوکاکولا می‌نوشید، می‌خرید و می‌خرید و می‌خرید.
اما توسعه دهندگان بازار فروش آنلاین حریص‌تر از این حرف‌ها بودند و نمی‌خواستند زیر سایه فروشگاه‌های فیزیکی و فرهنگ خرید حضوری بمانند. پس نه تنها در روز بلک فرایدی بسیار فعال بودند، بلکه بلک فرایدی خود را هم راه انداختند و آن را دوشنبه سایبری نامگذاری کردند. رویدادی که فقط به فضای آنلاین اختصاص داشت. اما این همه ماجرا نبود و دلایل عجیب‌تری هم داشت.
در حدود سال‌های ۲۰۰۵، دیتای فروش نشان می‌داد که اولین دوشنبه بعد از تعطیلات، آمار فروش آنلاین رشد سرسام آوری دارد و دلیل آن هم بسیار جالب بود: در آن سال‌ها اینترنت خانگی کند بود و مردم ترجیح می‌دادند تا روز دوشنبه به محل کار بروند و با اینترنت پرسرعت شرکت، خریدهای آنلاین خود را انجام دهند! به همین سادگی، دوشنبه بعد از تعطیلات، در دست فروشگاه‌های آنلاین بود و دوشنبه سایبری، حتی پیش از آنکه شکل بگیرد هم وجود داشت.
- در آمریکا، روز بعد از بلک فرایدی را روز لوله کش‌ها می‌دانند. زیرا از حجم مهمانی‌ها و حضور مردم در مراکز خرید، سیستم فاضلاب اکثر مال‌ها می‌گیرد!
- طبق آمار سایت Black Friday death count، در سال‌های گذشته (که خریدها حضوری تر بود) احتمالا صدمه دیدن و مرگ در اثر هجوم مردم در بلک فرایدی، بیشتر از احتمال حمله کوسه بود.
- طبق آمار همین سایت، بلک فرایدی تا کنون ۱۷ کشته و ۱۲۸ مجروح روی دست بازار گذاشته است.
- جف بزوس را باید برنده تمام تاریخ بلک فرایدی دانست. در بلک فرایدی ۲۰۱۷ و با توجه به استقبال شدید از آمازون، سهام این فروشگاه آنلاین به شدت جهش داشت و ثروت بزوس در عرض چند ساعت، از مرز ۱۰۰ میلیارد دلار گذشت.
- در سال ۲۰۱۱ در یک از شعبه‌های والمارت، رقابت چند نفر برای تصاحب یک «تابه» به دعوا منتهی شد و یکی از خانوم‌های درگیر، به بقیه اسپری فلفل زد!
بلک فرایدی ۱۴۰۵ جمعه ۶ آذر (۲۷ نوامبر ۲۰۲۶) است. همیشه جمعهٔ بعد از چهارمین پنجشنبهٔ نوامبر برگزار می‌شود.
بلک فرایدی یعنی «جمعه سیاه»؛ جمعهٔ بعد از عید شکرگزاری آمریکا که فروشگاه‌ها با تخفیف‌های بزرگ آغاز فصل خرید پایان سال را اعلام می‌کنند.
ریشهٔ اصطلاح به دو روایت برمی‌گردد: رسوایی مالی ۱۸۶۹ در بازار طلای وال استریت و هرج‌ومرج و ترافیک روز بعد از عید شکرگزاری در فیلادلفیا که پلیس آن را جمعه سیاه نامید.
دوشنبهٔ سایبری اولین دوشنبهٔ بعد از بلک فرایدی است؛ رویدادی که فقط به فروش آنلاین اختصاص دارد. در ۱۴۰۵ دوشنبه ۹ آذر است.
برای خواندن ادامه محتوا اطلاعات را وارد کنید
